دفتر مطالعات نگاه(نهادگفتمان آینده )

نگرش

فرهنگ سیاسی بدون شک یکی از مهمترین و مناقشه برانگیزترین مفاهیم درعلوم سیاسی بوده است . این مفهوم چون بر رفتارها و ذهنیات افراد جامعه تاکید دارد علوم سیاسی را به دیگر علوم اجتماعی مرتبط می کند. با دانستن نوع فرهنگ سیاسی یک ملت می توان پیش بینی هایی درخصوص برخورد آن افراد با سیاست های حاکمیت برآنها داشت.
شهید‌والامقام بهشتی اذعان دارد که توجه به تفریح به‌عنوان بخشی از نیاز‌های انسانی در جامعه اسلامی ضعیف بوده است. ایشان ریشه این ضعف را در کج‌فهمی و فهم غلط تعالیم اسلامی می‌داند و طی سخنرانی که بین سال‌های ۱۳۵۷- ۱۳۴۹ در اردوی تابستانی مدرسه رفاه داشته‌اند، به این مسئله و ریشه‌های کج‌فهمی آن پرداخته است. شهید‌بهشتی معتقد است بی‌توجهی به تفریحات در اسلام حاصل قرن‌ها استناد به روایات صوفیانه‌ای است که ارتباطی میان آن‌ها با قرآن کریم وجود ندارد...
چگونه می توان اتهاماتی که دوگانه های سیاسی ذیل آرمانگرایی و واقع گرایی به یکدیگر میزنند را کاهش داد تا بتوانند نسبتی مناسب میان آرمان و واقع برقرار سازند تا انسجام اجتماعی و قدرت ملی تأمین شود؟ آیا می توانیم چنین چیزی را مهم ترین چالش سیاسی بدانیم و جامعه را دعوت به خوش بینی به یکدیگر کرده و مردم را از افتادن در این بازی بازداریم؟
سلسله گفت‌گوهای فرهنگ سیاسی، "در جستجوی عقلانیتی دیگر" است و تلاش می‌کند تا زبانی برای بیان فرهنگ سیاسی رها شده از حصر دوگانه‌ها باشد. هم نشینی‌هایی برای توسعه همفکری و تعامل اجتماعی و سیاسی برای فهم و حل مسأله سیاست در ایران.
من شخصا نه اینکه نسبت به مسئله سکولاریسم در ایران نگران نباشم، نگران بوده و درباره آن فکر می کنم اما در عین حال به جهت کلانِ تاریخی، من نسبت به وضعیت ایمانی جامعه و ماندگاریِ آن در پهنای تاریخی مان، تقریبا خیال تختی دارم.
اصلی ترین آسیب ما در حوزه فرهنگ سیاسی چیست که سبب شده همه ما مشارکت مردم در امر سیاست را به آن شکل که باید، مشاهده نمی کنیم و پیشرفتی که مدنظر داشتیم محقق نشده است. فرض ما بر آن است که اصلی ترین چالش فرهنگ سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران، دوگانه سازی و ایجاد دوقطبی هایی است که افراد را ملزم به موضع گیری و تعیین وضعیت نسبت به یک طرف قطب میکند. این دوگانه سازی ها فرصت نمیدهد تا عموم جامعه بتوانند با یکدیگر تعامل کرده و بیش از تفاهم موجب افزایش تخاصم میشود.
اصلی ترین آسیب ما در حوزه فرهنگ سیاسی چیست که سبب شده همه ما مشارکت مردم در امر سیاست را به آن شکل که باید، مشاهده نمی کنیم و پیشرفتی که مدنظر داشتیم محقق نشده است. فرض ما بر آن است که اصلی ترین چالش فرهنگ سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران، دوگانه سازی و ایجاد دوقطبی هایی است که افراد را ملزم به موضع گیری و تعیین وضعیت نسبت به یک طرف قطب میکند. این دوگانه سازی ها فرصت نمیدهد تا عموم جامعه بتوانند با یکدیگر تعامل کرده و بیش از تفاهم موجب افزایش تخاصم میشود.
امروزه به نظر میرسد با فراگیری انواع محصولات علمی_فرهنگی و توسعه انواع ابزارهای ارتباطی، آگاهی عمومی جامعه در طیف وسیعی از موضوعات گسترش یافته است. در نتیجه پرونده الهیات، تمرکزِ رصد و پایش های خود را در حوزه مصارف فرهنگی و علائق عمومی جامعه ایران گذاشته است تا از این طریق بتواند چالش ها و ظرفیت های موجود در رسانه ها، محصولات علمی_فرهنگی و ابزارهای ارتباطی را باز یافته و به فکر طرحی نو برای الهیات در جامعه معاصر امروزی ایران باشد.
امام‌خمینی با تأکید بر نقش انقلاب اسلامی در هویت‌بخشی به ایرانیان و سایر ملل مسلمان، یکی از اهداف انقلاب را بازگشت به هویت اسلامی برمی‌شمرد. در واقع، انقلاب اسلامی نوعی واکنش و سرخوردگی از راه‌حل‌های غربی و بازیابی خودِ جمعی و هویت ملی ـ اسلامی بود و همین امر باعث شد سایر کشورهای اسلامی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دکتر موسی نجفی، استاد علوم سیاسی و پژوهشگر تمدنی اندیش نیز همچون برخی دیگر از اندیشمندان ، تلاش هایی در جهت معرفی چیستی هویت ایرانی، سیر تطورات آن و حل معضله های این موضوع داشته است. مجموعه تلاش وی در قالب نظریه «تولید و تکون هویت ایرانی» صورت بندی شده است که در ادامه به برخی از ابعاد نگاه ایشان به مسئله هویت ایران خواهیم پرداخت .